Poezi | Nikolla Filja

Pyetjes se kujt i përket autorësia e këtij teksti, Prof. Matteo Mandala i përgjigjet:

Teksti është i përhapur në mjediset arbërishtfolëse siçiliane e dëshmohet për herë të parë te Kodiku i Kieutit (1736-1739). Është perifrazim në arberisht nga Nikollë Filja, i cili u frymëzua nga një vepër e poetit petrarkist sicilian Antonino Veneziano, mik i Migel Servantesit. Janë 40 strofa tetëshe në 11 rrokje; vepra është paremiografike, sepse mbështetet mbi proverba, thënie të moçme, fjali popullore. Këto i kam shkruar te parathënia e Kodikut, për ribotimin e të cilit në shqip po punoj prej dy vjetësh.

1.

Në ti po do të kesh bekim e uratë,

me njerëzë të keq’ mos kij përzitë;

duaj mirë tët’ ëmë edhe tët’ at;

kumbisu me një shkop kur je në shkitë;

në s’ke, mos u ha ti se s’je i begat;

se dielli del për gjithë edhe bën dritë,

llojas me tru të mira kur isht natë;

me gjel edhe pa gjel Krishti bën ditë.

12.

Mos kij zemër të thatë si një shkëmb,

sa do pi verë e rrush, po ha një rremb.

kur sheh se han’, ti qasu e mos u trëmb;

kur sheh se qajn’, në s’mund të qash, u shemb;

e kur të hyn te gishti ndonjë gjëmb,

nxire, se të zë qelb edhe të dhemb;

se ti ke parë se kur të dhemb nj’ dhëmb,

gjuha po vete atje ku dhëmbi dhemb.

18.

Ku u leva, kur u leva, s’ish njeri;

nuk ishin djelm, as pleq, as burra, as gra;

nuk ishin lopë, as dema, as dele, as dhi!

dërgova n’det për ujë e deti u tha!…

u leva në një mijë lypisi,

ndër helme e ndër shërtima të mëdha…

u’ gjegjem se po thotë ai që di,

se lisi bën mëkatin e dega e qa!…

25.

Në jetë u’ desha mirë po një vashë,

e s’ish litire, përse ish e arbreshë.

Një mbrëma për të luajturith i thash;

“Ti për sëmundën time je jatreshë”.

Bëri buzën më gaz; po kur i thash:

“Dishrova edhe një herë të të keshë”,

tha: “Flasmë e mos gjëkojëm aqë trash,

përse dita ka sy e nata ka veshë”.

27.

Turtulli, ndonë zog, n’ish i ve,

sqepin s’e lak’ e të qarit s’e mba:

vete në mal të shkret e s’bë fole;

atje shërton vet e i vetëm qa.

Llojas po çë do t’bënjë një i krështé,

më se një zog’ ndëlgim së ka!

Kush sbier të parën shoqe, sbier hare,

Pashkë e të Lem e sa të mira ka.

28.

Kam qar’ e qaj posi qau Tobia,

si qau Filomena edhe Tereu;

kam qar’ e bën’ një lum lotët e mia…

Po gjith’ të qarit tim çë më vëleu?

Isht e bjerrë për mua lipisia,

e nuk e di mbi dhe si më mban dheu…

Një zonjë më tha mbrëmë: – Eja të shpia.

I vajta e ajo fazezë më gënjeu.

38.

Vëdeksh, o jetë, e kush tek ti ka besë,

u djekt, e kush për ty mirë të flasë!

S’je tjetër se skondamë edhe përtesë.

Po lum kush vetëhenë di të masë

e bën të mirë më para se t’vdesë,

po me të bëma shenjtravet t’u ngjasë!

U’ tjetër ka kjo jetë së përes

veç dheut të zi edhe të bushtrës dërrasë.

40.

E tramaksëme jetë e shumë e dreme;

o jetë e pagëlirë e ziliare,

njeriut i taksën petk edhe të nderme,

gruas të bukur e burrit vistare;

po vjen kur së përitet mortja e sbeme,

e e shajton kur s’e di… Je gënjeshtare,

o jetë, e fjala plakë s’isht e rreme

që thot se e rreme ti e mortja kusare.