KOHË E RREMË | Gazmend Krasniqi

Gazmend Krasniqi

Në një katalog të zbërdhulur të një biblioteke të humbur, gjeta për herë të parë përmendjen e asaj që më pas do ta quaja koha e rremë: një fragment prej vetëm nëntë fjalësh, i shkruar në një dialekt të zhdukur, që përkthyesi e përktheu me hezitim: Ora që nuk mat asgjë, veç harresës.

Nga ai moment, gjithçka që besoja për kohën – për vazhdimësinë, për ndodhitë, për vetveten – filloi të lëkundej. Jo si një rrëzim i menjëhershëm, por si një mur që përthith çdo hap tëndin, derisa të mos mbetesh askund.

Dhe meqë nuk gjeta mënyrë tjetër për ta shpjeguar atë që përjetova, bëra atë që ndoshta ishte e vetmja mundësi: e rrëfeva përmes një tregimi.

            1.

            Ajo      

Ngaqë ishim komshinj vetëm disaditësh në pallatin e ri, s’na kishte qëlluar as të përshëndeteshim me njëri-tjetrin, prandaj nuk mund të mos ma tërhiqte vëmendjen ndalesa e saj e gjatë përpara njërës prej pikturave që po fotografoja nën sheshpushimin midis kateve, ku dëgjova se si rrëfeu që një njollë e kuqe në pikturë papritur po i kujtonte ëndrrën e parë një natë më parë. Buzëqeshja ime për këtë mënyrë njohjeje kishte të njëjtën pafajni çiltërie, por nuk mbeti e tillë për shumë kohë, sepse zgjati aq sa pa m’u treguar ëndrra.

Në këtë ëndërr unë isha përkulur (në mënyrë të shëmtuar, tha) mbi trupin lakuriq nga mesi e lart të të shoqit e, duke ia bërë atij me penelin tim buzët e zeza me të kuqe, pamjes së saj habitore i përgjigjesha se a s’e shihte që ai kishte vdekur. Nuk bëhej fjalë për të mos e besuar, kaq e qartë qe në rrëfimin e saj. Por nuk mund t’ia përcillja as tonin hokatar as ndërgjegjen e qetë: me saktësinë e historisë së përjetuar thellë, më rrëfeu fije e për pe se si para një viti e ca, i shoqi e kishte kaluar një vdekje klinike. E quajta fat kur pashë se, edhe pas këtij kallëzimi, nuk më la në baltë aftësia për ta parë gjithçka të zhveshur nga dramatikja: me të njëjtën ndërgjegje të qetë, i premtova se në darkë do të rishfletoja psikanalistët e mëdhenj, që t’i tregoja se si i interpretojnë rastet si ëndrra e saj.

Do ta kuptoja vetëm një ditë më vonë se ia kisha mbushur mendjen vetes sime por jo asaj. Kam qenë më se një herë i pranishëm aty ku ka rrëfyer vazhdimin e historisë, prandaj, në njëfarë mënyre, arrij ta ndërtoj atë në mendjen time: kur u nda prej meje, nuk e kishte fituar qetësinë siç pata menduar, kështu që ia rrëfeu ëndrrën disa të afërmve derisa dikush, që asaj iu duk me ton orakulli i tha se ajo që do të ndodhë, do të ndodhë shpejt. Pat prej atyre që qeshën me këta fjalë, por një gjë e tillë nuk ndodhi me të, madje iu duk sikur sapo kishin lexuar mendimet e saj: gjëja e parë dhe e fundit që provoi, qe alarmi, i cili zmadhohej vetvetiu, derisa mori një masë të pangritshme e të pazbritshme më, duke u bërë pjesë e plotë e shpirtit të saj të paqetë. Dikur, gjëja më me mend iu duk vendimi i prerë: të gjente të shoqin.

I shoqi, arkitekt, i cili po mendonte se po bënte punën e vet më të mirë në një nga ato lokalet e quajtura pub, kur mbërriti ajo, sapo kishte dalë dhe qe larguar pa lënë adresë, kështu që alarmi i saj u përtëri dhe arriti kulmin, gati duke i mbajtur frymën, derisa këmbët e çuan në bibliotekën publike, ku ai po shfletonte një botim të fundit për dekorimet e dizajnin modern.

Ai ishte shëndoshë e mirë dhe i gatshëm për të lëshuar ca të shara prej të cilave ajo u tkurr, duke menduar se me të vërtetë mund ta kishte shkelur, por, sidoqoftë, nuk tha asnjë fjalë për ëndrrën, megjithëse e ndjeu se e tërboi të shoqin me pamjen e saj të vendosur për të mos e lënë vetëm. Në atë çast nuk më punonte mendja në mënyrë normale, do të thoshte më vonë, por tashti e kuptoj pse nuk i fola për ëndrrën: te ai mund të vepronte autosugjestioni. Gjithçka e bëri me këtë ngarkesë të tepruar në mendje: nuk u lirua as kur i shoqi filloi t’i tregojë se paratë e marra nga ky projekt do të thoshin ëndrra e një vile në periferi, buzë liqenit, një projekt që e kishte gati dhe e komentonte me pasion poetik, duke dashur ta ndërgjegjësojë të shoqen se, për t’ia arritur qëllimit, duhej të punonte me orë të zgjatura, duhej të sakrifikonin shëtitje e vizita te miqtë, e kushedi sa gjëra të tjera.

Rreth orës katër të pasdrekes dëgjova se si ai po i thoshte dikujt (për gruan dhe djalin) që i kishte vënë në gjumë. Kur u zgjua, ajo pa se kishte fjetur tri orë dhe e shau veten, megjithatë vetëm atëherë e kuptoi që gjatë gjithë ditës i kishte pasur nervat copë, kurse tashti mund të kthehej në një nga ato mbrëmjet rutinë, të herëpashershme për to, ku nuk po gjente asgjë, që të mund t’ia kujtonte se kishte parë ndonjë ëndërr, për ta studiuar e për të nxjerrë prej saj diçka me vlerë. Unë e pashë kur po zbriste që të blinte ushqime te marketi poshtë pallatit dhe i qesha me një përpjekje për të fshirë çdo shenjë që mund të më tradhtonte, pasi nuk isha kujtuar për të shfletuar psikanalistët e mëdhenj, siç pata premtuar, por pamja e saj e hutuar, ishte shpërfillëse para këtij shqetësimi: nuk përmenda as harresën, as premtimin. Edhe ajo bëri të njëjtën gjë: buzëqeshi dhe s’tha asnjë fjalë. Unë e di, nëse do të fliste atë çast, apo do të thoshte këto fjalë, që, në fakt, do t’i nxirrte vetëm ditë më vonë: Ta mendosh që zgjohesh e prek pranë teje një trup të ftohtë.

Në pesë të mëngjesit e zgjoi një zhurmë e çuditshme dhe te ajo pak dritë që hynte nga rruga pa siluetën e të shoqit që hapte e mbyllte syzat e dollapit. Megjithëse përgjumësh, e kapi menjëherë se qenë veprime të pakontrolluara dhe kjo i kujtoi fjalët e mjekut se truri e pësonte i pari, ndërsa zemra gjallonte edhe ca, prandaj u hodh nga shtrati dhe sa ndezi dritën pa të shoqin të hiqte këmishën, kanotierën, derisa mori pamjen e treguar në ëndrrën e saj të një nate më parë dhe u shtang, duke mos e kuptuar për disa çaste dallimin midis ëndrrës e zhgjëndrrës: klithi fort që ta kuptonte se nuk qe në gjumë.

Mjeku dezhurn, që qëlloi kardiolog, i tha: Nuk do t’ia falja kurrë vetes nëse s’do ta risillja në jetë këtë djalosh. Ajo nuk harron asnjëherë ta theksojë këtë, por, gjithsesi, kur ajo e tregon, ndjehet menjëherë se personazhi kryesor i historisë mbetet ëndrra.

Ajo nuk e tha, por u bind shumë shpejt se kështu ishte. Në bibliotekë, gjeti një libër të vogël me titull Mbi ëndrrën e një gruaje që nuk ka ndodhur ende. Ai ishte pa autor dhe pa asnjë publicitet. Në kapitullin e tretë, përshkruhej me përpikëri pamja e të shoqit në mëngjesin e së premtes, ora 5:12, kur ajo e pa duke hequr këmishën. Por kjo skenë, sipas librit, do të ndodhte më 3 nëntor 1987.

Ishte shtator, disa vjet më pas. E vetmja gjë që ajo nuk e kishte menduar asnjëherë ishte mundësia që e kaluara të mos kishte ndodhur ende.

Duke dashur të kuptonte natyrën e asaj ndodhie, u kthye përsëri në bibliotekë, por libri nuk ishte më aty. As titulli, as vendndodhja. Asnjëra nga bibliotekaret nuk e mbante mend të ishte kataloguar ndonjëherë një libër me atë titull. U përpoq të shpjegonte se ishte një libër i vogël, me kapak të thjeshtë, ndoshta i botuar artizanal, ndoshta një kopje e vetme, por ishte e kotë.

Nuk është e mundur të zhduket kështu, tha duke ngritur tërin.

Është e mundur, tha një burrë i vjetër, me borsalino dhe mjekër të bardhë, i cili u gjend në radhë te banaku i recepsionit. Libri që zhduket, ekziston vetëm për një sy, një mendje, një kujtim.

Të nesërmen, në kutinë postare të apartamentit, gjeti një fletë të vetme letre të palosur më dysh. Ishte shkruar me makinë shkrimi, por kishte një përdredhje të çuditshme fjalësh, sikur dikush e përkthente nga një kujtim jo i qartë. Në krye shkruhej:

Fragment nga kapitulli i nëntë: Në të tretën herë që pa pikturën, ajo nuk kishte më asnjë ngjyrë. Vetëm siluetën e një njolle të munguar. Kjo nuk e çuditi më. Ajo tashmë e dinte se e ardhmja u përket kujtimeve që nuk kanë ndodhur ende.

Fleta nuk kishte as firmë, as datë. Por mbante të njëjtën erë të thartë si faqet e librit të zhdukur.

            2.

            Ai

            S’kishte më ngjyrë në fytyrën e saj. E kisha parë ashtu vetëm një herë: në repartin e kardiologjisë. Por atëherë isha unë që po vdisja. Tani, dukej se diçka tjetër po humbte gjallërinë. Një pjesë e saj që nuk mund ta shihja dot.

S’e di ç’po më ndodhte atë mëngjes. Nuk ishte as dhimbje, as gulç, as mpirje. Diçka më shumë si një… ndryshim plani. Sikur trupi im të kishte marrë një rrugë tjetër, një itinerar që nuk e njihja. Pashë duart që hapnin dollapin. Lëvizje të zakonshme. Por pa qëllim. Si një aktor që harron pse është në skenë.

U përpoqa të flas, por goja ishte e mbushur me heshtje. Këmisha rrëshqiti nga supet dhe e kuptova se isha lakuriq jo ngaqë kisha ftohtë, por sepse nuk kisha më mbrojtje. Kështu ndihesh kur të shohin me sy që nuk kërkojnë shpjegim, por vetëm dëshmi.

Ajo klithi. Dhe me atë klithmë, gjithçka u ndal. Si një projekt i braktisur në mes. Një vizatim që s’do të bëhej kurrë ndërtesë.

Nuk mbaj mend ambulancën. Nuk mbaj mend mjekun. Mbaj mend vetëm një fjalë që m’u ngjit diku në tru si një zhurmë: “autosugjestion”. Ishte sikur dikush e kishte lëshuar këtë fjalë mbi mua në një dhomë ku askush nuk fliste.

Qysh prej asaj dite, kam filluar të mos i besoj kujtimeve të mia. Si ai pub-i ku supozohet të kem qenë atë pasdite. Kam shkuar disa herë pas ngjarjes. Asgjë nuk më duket familjare. Nuk e gjej dot tavolinën, as një fytyrë të njohur. Nëse më pyesin nëse kam qenë ndonjëherë aty, nuk di ç’të them.

Pastaj, ishte edhe kjo: mënyra si më shihte. Një ndarje në sy: sikur pjesërisht isha ende ai që kisha qenë, por një pjesë tjetër… një hije që ajo kishte parë diku tjetër. Në një ëndërr, më tha më vonë. Por nuk më rrëfeu kurrë si kishte qenë ajo ëndërr.

Herën e fundit që e dëgjova të fliste për të, ajo ishte duke folur me një fqinj të ri. Nuk e dinte që isha në shkallë. Nuk foli për mua. Por për “atë pamje”. E përmendi me fjalët “e pashë sërish, siç ishte, por ndodhi më vonë”.

Siç ishte. Por ndodhi më vonë. Kam nisur të besoj se jam kujtimi i dikujt tjetër. Jo burri i saj, por versioni që ajo pa një herë në një vizion dhe që, për çudi, filloi të marrë frymë në vendin tim.

Ka ditë kur ndjej që jam kthyer. Jam unë. Ndjej aromën e kafeve që ziejnë në mëngjes, di të gjej çelësat pa shikuar, i mbaj mend fjalët e projektit. Dhe ka ditë të tjera kur trupi im lëviz me një plan që nuk është imi. Një njollë që shfaqet e zhduket në murin e ndërgjegjes.

S’kam folur kurrë për këtë. E di që nuk do më besonte. Ashtu si nuk më besuan kur i thashë se kisha parë një letër të shkruar me makinë shkrimi, por nuk mund të kujtohesha më çfarë shkruhej në të.

Kam filluar të kem frikë nga pasqyrat. Nga vetja. Nga ora 5:12. Kam një parandjenjë: e shoh si kohë të rremë.

Por këtë ide e mbaj vetëm për vete. Mendoj se ajo nuk është gati për këto tema. Ajo do të tmerrohej po t’i thosha se çfarë është koha e rremë.

Është e qartë: ne nuk jetojmë në të njëjtën kohë.

3.

Tregimi për ta

Më vonë, shumë më vonë, ndoshta në një kohë që nuk ka ndodhur ende, ai do të gjejë një fletore me kopertinë të zezë. Do të jetë në një nga ato magazinat e harruara që mbajnë sende të padobishme, ndërmjet kutive me rroba të vjetra dhe dosjeve të projektit të braktisur për shtëpinë buzë liqenit. Fletorja nuk do të ketë emër, por faqet e saj do të mbajnë dorëshkrimin e njohur të dikujt tjetër. Faqja e parë do të jetë bosh. Në faqen e dytë, do të jetë një datë: 3 nëntor 1987.

Do të lexojë me padurim. Faqe pas faqe, do të zbulojë mendimet që ka menduar vetë, fjalët që ka thënë dikur, të regjistruara përpara se t’i mendonte. Do të ndiejë çudinë e njohjes së një libri që s’ka shkruar, por që duket se ka qenë gjithmonë aty, duke e pritur.

Në fund të fletores do të ketë një shënim të shkruar me dorë, në një shkrim që ngjan me të vetin, por nuk është i tij:

Kujto: një jetë nuk jetohet vetëm një herë. Disa prej nesh janë kujtime të ardhshme.

Ai do të mbyllë fletoren me një ndjesi të ftohtë në gishta. Atë natë, nuk do të flejë. Në orën 5:12, do të ngrihet dhe do të shkojë drejt pasqyrës. Për një çast, nuk do ta njohë fytyrën që i kthen vështrimin. Do t’i duket sikur shikon dikë tjetër: dikë që ka jetuar tashmë, ose që ende nuk ka ndodhur.

Kur ai të kthehet në shtrat, ajo do të jetë ende në gjumë. Por do të duket sikur diçka në të është zgjuar. Ndoshta vetë ëndrra. Apo kujtimi i saj.

Sepse tani ata e dinë: ajo që quajmë jetë është ndoshta vetëm një kujtim që dikush tjetër ka vendosur ta harrojë.

Dhe koha, ajo koha e rremë, është thjesht mënyra më e butë për të mos na thënë të vërtetën.