(Disa shënime për një vëllim poetik)
Libri poetik Po ti, kush je i Gazmend Krasniqit është një nga ato vepra që nuk kërkojnë vetëm të lexohen, por të përjetohen. Kjo ndodh sepse nuk kemi të bëjmë me një përmbledhje konvencionale poezish, por me një përpjekje të thellë poetiko‑filozofike për të eksploruar dimensionet më të ndërlikuara të vetëdijes, të fjalës, të mungesës dhe të kohës. Kemi të bëjmë me një tekst që nuk ofron përgjigje, por e fisnikëron pyetjen; megjithëse nuk ofron qetësi, por një udhëtim të vazhdueshëm nëpër shtigjet e pasigurta të identitetit njerëzor. Kjo nuk është një poezi për konsum të shpejtë, por një tekst që fton, madje kërkon një lexues të përgatitur, të duruar, të prirur drejt reflektimit dhe përjetimit të thellë. Në këtë vepër, poezia bëhet mjet kërkimi dhe qenie në vetvete, një përpjekje për të kuptuar – jo vetëm botën, por vetë aktin e të kuptuarit.
Në qendër të librit qëndron një pyetje që është njëherësh intime dhe universale: “Po ti, kush je?”. E thjeshtë në formë, por shpërthyese në përmbajtje, kjo pyetje vendos një ton sokratik dhe filozofik mbi gjithë veprën. Nuk është thirrje për vetidentifikim sipërfaqësor, por një sfidë për të jetuar krizën e identitetit si proces, jo si përmbyllje — siç dëshmohet në vargun:
“Mjaft kërkuam të mirën, të keqen; së fundi, asgjënë; jetë, t’i kthej paratë, idetë dhe armët…”
Kjo shpreh qëndrimin intim dhe të brishtë të subjektit poetik që kërkon veten, por e gjen atë gjithmonë në një vetëdije të fragmentuar dhe të paqëndrueshme.
Si realizohet kjo? Forma e librit është një nga elementet më të rëndësishme të tij – e hapur, e fragmentarizuar, pa një narrativë lineare. Poezitë funksionojnë si stacione meditative, si shkëndija vetëdijeje që ndërtojnë një palimpsest poetik, ku çdo varg mbivendoset mbi një tjetër, pa e fshirë atë: një zgjedhje thellësisht postmoderne. Në një botë të çakorduar dhe të mbingarkuar me kuptime, fragmenti nuk është mungesë rendi, por mënyra më e ndershme për ta jetuar krizën.
Përdorimi mjeshtëror i enjambment-it i jep librit një ritëm të brendshëm që nuk ndjek skemat formale, por përroin e mendimit. Është një poezi që lind dhe shuhet si mendimi në ecje, jo si përfundim i ngurtë. Mendimi rrjedh lirshëm, duke reflektuar një vetëdije bashkëkohore të lodhur nga strukturat klasike dhe nga imponimi i një kuptimi të vetëm që dominonte traditën tonë. Në kontrast me retorikën klasike apo tendencat neoklasiciste të zbukurimit, gjuha e Krasniqit është e zhveshur, e përmbajtur, e thjeshtë në pamje, por e ngarkuar në përmbajtje. Kjo “thjeshtësi radikale” është formë e qëllimshme estetike – një mënyrë për të refuzuar konsumizmin gjuhësor dhe për të nderuar fjalën si akt përjetimi, jo si zbukurim.
Një tipar formal dhe estetik i rëndësishëm është përjetimi i përditshmërisë në përmasë filozofike dhe metafizike. Poezia ndërton një estetikë të realitetit të vogël, duke e kthyer atë në hapësirë meditimi. Kjo është në vetvete një qasje postmoderne, ku nuk kemi më ndarje të rrepta mes “të lartës” dhe “të zakonshmes”, por një barazim ontologjik të gjithçkaje – si në artin e Warhol-it, për shembull. Nga vepra zgjedhim:
“Në dritaren e tv-së: mikrobe, tërmete, aksidente dhe provokime bërthamore. / Në dritaren e dhomës: re dhe zogj.”
Këtu banaliteti i përditshëm dhe imazhet tërësisht të natyrshme përdoren për të hapur hapësirë ku koha dhe prania poetike zhyten në përjetim.
Një tipar tjetër që dominon vëllimin është mungesa hyjnore, heshtja e Zotit dhe tensioni me praninë e tij. Zoti nuk është figura dogmatike që plotëson kuptimin, por mungesa që bëhet prani e ndjeshme, e tejdukshme. Ky paradoks ka fuqinë e vet poetike. Vargu: “Vetëm një Zot do hiqte qafe fjalët, kështjella ku plot besim u fsheha nga bota.” reflekton këtë tension midis besimit që kërkon të flasë dhe heshtjes që nuk lejon fajde. Kjo poezi nuk beson se fjala mund të kapë Zotin direkt; ajo beson tek heshtja që rrethon fjalën.
Fjala dhe poezia vihen në dyshim si mundësi shprehjeje dhe dëmtohen nga ndërmjetësimi i pashmangshëm. Siç thuhet me një thellësi të qëndrueshme në vargun:
“Edhe sot Heshtja është gjuha e Zotit; të tjerat – përkthim i dyshimtë.”
Kjo frazë sintetizon bindjen poetike që fjala, në vetvete, është e kufizuar, gjithmonë e nënshtruar nga dyshimi dhe nga ndërmjetësimi që nuk e bën gjithmonë të besueshme.
Nga temat që përshkojnë librin, të shumta dhe të thella, por që nuk trajtohen në mënyrë abstrakte (përkundrazi, ato janë të mishëruara në përvoja personale, emocione dhe imazhe konkrete), mund të përmendim:
Koha dhe harresa:
Jeta si rrjedhë që fshin gjithçka. Kujtesa del si akt poetik dhe etik: një përpjekje për t’u përballur me harresën e pandalshme. Një fragment që i përket kësaj teme është: “Histori / Heshtim kur gjërat e pasqyruara në xhamat e kohës, ku kalojmë ditë rakitike …” Këtu pasqyrat dhe xhamat, si media të ndërmjetësimit, përqafojnë kohën që kalon dhe fshin, ndërkohë që kujtesa përpëlitet për të mos u shuar.
Absurdi dhe përballja me mungesën e kuptimit:
Vepra nuk përpiqet të arrijë në konkluzione të përsosura; ajo nderon tensionin, pikëpyetjen, dhimbjen e paditur. Një pjesë që e ilustron këtë është: “Kemi dëgjuar gongun e shfaqjes. / Është dhënë komanda ‘Qetësohu!’ … / Për mendjet e ndritura: ora / Kur kapen pas ideve.” Kjo është një skenë ku jeta shihet si shfaqje, ku mendjet kapen pas ideve si në një teatër, si një lojë mes autoritetit dhe rebelimit simbolik.
Këto tema gjithmonë janë të mishëruara në përvoja konkrete, në copëza ndjesie dhe imazhe të përditshme. Koha nuk është koncept filozofik, por përjetim i rrjedhës që shuan gjërat. Zoti nuk është entitet dogmatik, por mungesë e ndjeshme. Fjala nuk është mjet sigurie, por dyshim i vazhdueshëm mbi vetë mundësinë e të kuptuarit. Krasniqi ndërton një ontologji poetike të pasigurisë, ku çdo element është një mundësi për reflektim, jo për konkludim. Në vend të një poezie që ngushëllon, ai ndërton një poezi që përball me heshtje, me zbrazëti, me tension të pashmangshëm.
Gjithashtu, vepra është e pasur me ndërtekstualitet të zgjuar dhe të përmbajtur – jo si erudicion, por si ftesë për dialog. Referenca të filozofëve si Heidegger, Ricoeur, Gadamer apo poetëve si Paul Celan, T.S. Eliot, Borges, ndërthuren me figura nga Bibla, mitologjia shqiptare dhe arti (Warhol, Van Gogh). Këto ndërthurje e vendosin poezinë në një kontekst global të mendimit, duke treguar se identiteti nuk ndërtohet vetëm nga vetja, por nga zërat me të cilët kemi mësuar të mendojmë. Ky libër flet me shumë zëra: filozofë, poetë, mite, figura fetare e artistike – jo për t’u mbështetur te autoriteti i tyre, por për të krijuar një hapësirë dialogu të thellë ndërmjet së kaluarës dhe krizës bashkëkohore.
Mund të themi lirisht se kjo poezi-ese hibride e shtyn kufirin e zhanrit. Nuk kërkon vetëm të prekë lexuesin emocionalisht, por të angazhojë mendimin e tij. Është një poezi që mediton, jo vetëm ndjen. Vepra, si strukturë, i afrohet një “poeme-ese” filozofike, ku lexuesi nuk pritet vetëm të ndjejë, por të mendojë me intensitet. Ky përzierje e zhanreve – poezi, ese, meditim – një tipar i rëndësishëm i postmodernizmit, e sfidon nocionin e zhanrit të pastër. Forma bëhet hibride, si vetë njeriu postmodern. Kjo vepër përfaqëson një poezi të përvojës së brendshme, ku poeti nuk “shkruan për të thënë diçka”, por “shkruan për të menduar”. Poezia bëhet mjet për të përballuar absurditetin, përkohshmërinë, harresën dhe krizën shpirtërore të kohës sonë.
Poezia këtu nuk ofron shpresë të lehtë apo zbukurim të realitetit. Përkundrazi, ajo ballafaqon të vërtetën me heshtje, me zbrazëtinë, me mungesën, por pa u dorëzuar. Në një botë ku fjala është shpesh e zhvlerësuar, poezia bëhet e vetmja mënyrë për të ruajtur dinjitetin e mendimit dhe të ndjenjës. Sepse toni i veprës është i matur, pa patetizëm, pa retorikë. Ironia që e përshkon nuk thumbon, por është si një buzëqeshje e hidhur, një mënyrë për të përballuar absurditetin dhe përkohshmërinë pa u dorëzuar. Kjo përmbajtje formale është shenjë e një vetëdijeje të thellë moderne për kufijtë e ndjenjës dhe të gjuhës. Autori flet si një mik që mendon me zë të lartë, jo si një orator. Ironia është e pranishme, por është një ironi që vjen nga përulësia, nga vetëdija e kufijve të fjalës dhe e dështimeve të njeriut.
Në përfundim të këtyre shënimeve, mund të themi se vëllimi poetik Po ti, kush je është një vepër ku forma nuk është zbukurim i përmbajtjes, por shprehja e saj më e thellë. Fragmenti është mënyra se si jetohet kriza e vetes. Enjambment-i (bartja) është mënyra se si rrjedh një mendim që nuk përmbyllet dot. Heshtja nuk është mungesë fjale, por dëshmi mungese – e Zotit, e kuptimit, e rendit.
Ky libër nuk është thjesht një përmbledhje poezish, por një akt i të qenit, një thirrje për kujdes ndaj fjalës, një reflektim për jetën dhe një lutje për të mos harruar. Kjo poezi përfaqëson më të mirën e letërsisë postmoderne shqiptare: ajo nuk fsheh pasigurinë, por e përball me ndershmëri, pa zbukurim, pa retorikë, pa iluzione. Dhe kështu, na jep jo vetëm një tekst për të lexuar, por një përvojë për ta jetuar.
“Po ti, kush je” nuk është vetëm një libër me poezi, por një pasqyrë ku njeriu i sotëm përpiqet të shohë veten: i vetmuar, i dyzuar, i lodhur nga fjalët, por ende i etur për kuptim. Në një epokë të konsumit të shpejtë dhe zbrazëtisë simbolike, kjo vepër qëndron si një akt qëndrimi poetik – një meditim i qetë, por i thellë, mbi të qenit dhe humbjen.
gazmendkrasniqi.com 
Lini një koment